تبلیغات
جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری - مقدمه

جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری
 
برنامه‌ریزی و توسعه شهری و منطقه‌ای

اصولاً جغرافیا علمی است ترکیبی و در عین حال میان رشته‌ای؛ که به شناخت و تبیین کارکردهای طبیعی و انسانی در فضاهای سرزمینی می‌پردازد. در واقع می‌توان گفت که، جغرافیا به بررسی روابط متقابل انسان و محیط اقدام نموده و تأثیرپذیری انسان از فضاهای پیرامونی آن و در عین حال تأثیرگذاری انسان بر محیط طبیعی و نواحی سرزمینی را مورد بررسی و تحلیل قرار می‌دهد. این برداشت از جغرافیا با مشاهده محیط شروع و با شناخت ابعاد کارکردی فضاهای سرزمینی تداوم می‌یابد؛ این مهم چنان در دیدگاه جغرافیدانان اهمیت دارد که بعضاً جغرافیا را "علم فضا" می‌دانند. به عبارت دیگر شناخت چشم‌اندازهای جغرافیایی با ابعاد فضایی - مکانی آن که متأثر از کارکردهای متقابل انسان و محیط می‌باشد، مهم‌ترین رهیافت یک جغرافی‌دان خواهد بود. سپس مبتنی بر این یافته‌ها به کشف روابط متقابل کارکردهای انسانی و طبیعی نایل خواهد آمد. آنگاه با شناخت وضع موجود فضاهای جغرافیایی و با به محک گذاردن آن با معیارها و سنجه‌های علمی که برای هر یک از این کارکردها وجود دارد، به این تشخیص خواهد رسید که چه فعالیت‌هایی متناسب با ضرورت‌ها و نیازها در آرایش فضایی - مکانی متناسب جانمایی گردیده و چه کارکردهایی از تناسب و تعادل لازم در فضای سرزمینی برخوردار نمی‌باشد. لذا پس از این مرحله است که او به طراحی و ارائه چشم‌انداز وضع مطلوب فعالیت‌ها در فضای جغرافیایی مورد مطالعه خواهد پرداخت. این نگاه و رویکرد به جغرافیا که از آن به "جغرافیای نو" یاد می‌شود در واقع علم مدیریت و ساماندهی فضاهای سرزمینی و توسعه همه جانبه است، این جغرافیا می‌تواند در زندگی انسانی رهگشا بوده و در واقع جغرافیای نوین، علم آمایش فضایی و علم برنامه‌ریزی محیطی است. با این نگاه در علم جغرافیا، جغرافیدان با شناخت کلیه منابع طبیعی و انسانی سطحی، زیر سطحی و فضایی، به بررسی روابط متقابل این منابع و تأثیر و تأثر آن‌ها بر یکدیگر و از یکدیگر اقدام نموده؛ آنگاه با این شناخت به پی‌جویی رهیافت‌هایی جهت ساماندهی فضاهای جغرافیایی و تعادل کارکردها و قلمروها می‌پردازد. البته در این مسیر جغرافی‌دان هیچ‌گاه خود را از دانش سایر رشته‌های همجوار اعم از طبیعی و انسانی همچون؛ زمین‌شناسی، معدن، نقشه‌برداری، آمار، ژئومورفولوژی، اقلیم‌شناسی، هیدرولوژی، جامعه‌شناسی، علوم اجتماعی، شهرسازی، کشاورزی، اقتصاد، معماری، علوم سیاسی و غیره بی‌نیاز نمی‌داند و در واقع بسیاری از مصالح و مطالب تخصصی را از این رشته‌ها به عاریت می‌گیرد، لیکن هنر جغرافی‌دان در ترکیب و تحلیل این یافته‌های منفرد و علوم مجزا آن است که نهایتاً "ترکیبی نو" از آن بدست می‌دهد. به عبارت دیگر تأثیر متقابلی که یافته‌های حاصل از هر یک از این علوم بر دیگری می‌گذارد یا از یکدیگر می‌پذیرند و نهایتاً نقش و تأثیری که انسان در چگونگی بهره‌گیری از فضاهای جغرافیایی بر محیط تحمیل می‌کند، جغرافی‌دان را بر آن می‌دارد که این فضای سرزمینی را سقف بشکافد و طرحی نو دراندازد. یعنی با کالبدشکافی یافته‌های هر یک از این علوم و با تحلیل اثرات آن بر یافته‌های علوم مجاور و اثراتی که ناشی از این تأثیر و تأثرات بر محیط طبیعی و انسانی در هر یک از فضاهای جغرافیایی بر جای می‌گذارد، ترکیبی نو بدست می‌دهد که حاصل دقت نظر و تیزبینی وی در ابعاد و کارکردها و آثار فضایی - مکانی است، که می‌تواند به ساماندهی و مدیریت مجدد فضای جغرافیایی و نهایتاً توسعه ناحیه‌ای بیانجامد.

دکتر عیسی ابراهیم‌زاده (دانشیار جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه سیستان و بلوچستان)

 

امید است انشاالله با ایجاد این وبلاگ، بتوانیم گامی هر چند ناچیز در تحقق و ارتقای اهداف جغرافیای کاربردی کشور برداریم.

با سپاس



ادامه مطلب

نوشته شده در تاریخ چهارشنبه 1 شهریور 1391 توسط شمس‌اله کاظمی‌زاد
تمامی حقوق این وبلاگ محفوظ است | طراحی : پیچک